Elektronik Kitaplar Hangi Rafta? BİLGİ Kütüphaneleri Mobil Cihazlarında!*

Kütüphaneler her zaman yeni ve değişen teknolojilere ev sahipliği yapan kurumlar olmuştur. Yeni teknolojilere ev sahipliği yaparken kullanıcılar içinde cazip merkezler haline gelirler. Yeni teknolojilere yakın olmak kütüphaneleri geliştirdiği kadar kütüphanecilerin de yeni yetenekler kazanmasına destek olmaktadır. E-kitapların ortaya çıkması ile birlikte bu teknolojilerin kullanılabilirliğini ve erişilebilirliğini artırmak için e-kitap okuyucu teknolojisi de gelişmeye başlamıştır.

Günümüzde pek çok kütüphane koleksiyonuna tablet ve e-okuyucuları dahil etmeye başladı. Kütüphanemiz e-kitap ve diğer elektronik kaynakların kullanılabilirliğini artırmak ve bu kaynaklara kampüs içinden ve dışından erişimi kolaylaştırmak için 2012 yılından bu yana tablet ve e-kitap okuyucular ödünç vermektedir. Bu yazıda mobil cihazların kütüphanelerde kullanılması ile ilgili deneyimlerimizi bu alanda uygulama yapacak olanlar ile paylaşmak istedim.

İstanbul BİLGİ Üniversitesi kütüphanelerimizde mobil cihazların kullanıma sunulması için öncelikle bu konu ile ilgili literatür araştırması ile başladık. Bu literatür araştırmasında mobil cihazların kullanımı konusunda politika örnekleri tespit ettik. Sonrasında kütüphanemizin mobil cihazların kullanımı konusundaki politikasını;

  • İstanbul Bilgi Üniversitesi öğrencileri, akademik ve idari personeli kütüphaneden tablet ve e-kitap okuyucu ödünç alabilir.
  • Ödünç süresi boyunca tabletlere ve e-kitap okuyuculara indirilen veya kaydedilen veriler cihazlar iade alındıktan sonra silinir. Silinen veya kaybolan verilerden kütüphane sorumlu değildir.
  • Ödünç alınan tablet, e-okuyucu ve aksesuarları kütüphaneye iade edilene kadar kullanıcının sorumluluğundadır.
  • Tabletlerin gecikme bedeli gün başına 5 TL’dir.

şeklinde belirledik.

Mobil cihazların kullanım politikasını belirledikten sonra hangi tür ve model mobil cihazların alınması konusunda çalışma ve görüşmeler gerçekleştirdik. Mobil cihazların kütüphanemize alınmasında cihazların Türkçe dil desteği, kullanıcı dostu olma özelliği, ulusal teknik destek, abone olduğumuz veri tabanlarına entegre olabilme, internet bağlantı seçeneği, şarj süresi, kullanım yaygınlığı gibi özelliklerin yanı sıra üniversitemizin Bilgi Teknolojileri biriminin önerileri de dikkate aldık.

Kütüphanemize 2012 yılında 10 adet Reeder marka e-kitap okuyucu ve 6 adet Apple i-Pad miniyi koleksiyona dahil ederek kullanıma sunduk. Bu uygulamamız kullanıcılar tarafından yoğun ilgi ile karşılandı ve mobil cihaz sayımızı 2019 yılı itibari ile 23’e çıkardık. Bugün koleksiyonumuzda Kobo marka e-kitap okuyucular, Samsung ve Apple marka tabletler kullanımdadır.

Mobil cihazları kullanıcılara ödünç vermeden önce aşağıda örneği görülebileceği gibi cihaz kılıflarına ciltçide “Bilgi Library” yazısını bastırdık. Daha sonra afiş çalışması yaparak sosyal medyadan cihazların duyurularını gerçekleştirdik. Mobil cihazları ödünç vermeden kullanıcıların bu cihazlara farklı programlar indirebileceğini düşünerek tüm tabletlerde geçerli bir hesap oluşturduk. Böylece cihazlara farklı uygulamaların indirilmesinin ve farklı hesaplarla oturum açılmasının önüne geçerek cihazların güvenliğini sağlamış olduk.

Untitled                                               Tablo 1 Mobil Cihazlardan Görüntüler

Mobil Cihazlar Kurulum, Kullanım, Deneyim ve Öneriler

Bu süreçte bazı deneyimler de edindik. Bu deneyimleri kısaca şöyle özetleyebiliriz.

Ödünç verilen mobil cihazların güvenliğini sağlayacak önlemler almak gerekmektedir. Cihazların güvenliğini sağlayabilmek için;

  • Öncelikle e- kaynakların kullanımını kolaylaştıracak ve kullanıcılarımızın akademik anlamda ihtiyaç duyabilecekleri uygulamaları araştırmaya başladık. Örneğin tabletlerde e-kitapların kullanılabilmesi için “BlueFire Reader” uygulamasının kurulumunu yaptık.
  • Kütüphane yönetimi tarafından uygun bulunan birkaç uygulama kurulumunu da yaptıktan sonra tabletlerin güvenliğini sağlayabilmek için kütüphane adına açılmış hesaplarla ödünç vereceğimiz tabletleri ilişkilendirdik.
  • e-Kitap okuyucularda ise bu durum farklılık göstermektedir. Bu cihazlarda yapılabilecek işlemler sınırlıdır ve tabletlerde olduğu gibi farklı uygulama veya program kurulumuna gerek yoktur. Kobo kullanımı için kullanıcıların e-posta adresleri ile üyelik oluşturmaları yeterlidir. Üyelik işlemleri Kobo cihazlar üzerinden gerçekleştirilebilmektedir. Bunun için Kobo ekranlarında görünen “Hesap Oluştur” seçeneği seçilerek üyelik işlemleri gerçekleştirilebilir. Cihazlar iade edilirken kullanıcıların hesaplarından çıkış yapmış olması gerekmektedir.
  • Kobo cihazları USB kablo ile bilgisayara bağlayarak PDF formatındaki dokümanları cihazlara aktarabilmek mümkündür. Kütüphane koleksiyonunda bulunan e-kitapları kullanabilmek için ise öncelikle bilgisayarınızda “Adobe Digital Edition” programının kurulu olması gerekmektedir. e-Kitap okuyucu ile Adobe Digital Edition programını entegre edebilmek için, cihazın bilgisayar bağlantısının yapılması gerekmektedir. Daha sonra Adobe Digital Edition programı üzerinden e-kitap okuyucunun tanımlaması yapılabilir (bkz Tablo1).

Oluşturulacak politikanın, fiziksel durumunu koruyacak maddeler içermesi önemlidir. Bu kapsamda bizim gözlemlerimiz, deneyimlerimiz ve önerilerimiz aşağıdaki gibidir:

  • BİLGİ Üniversitesi kütüphanelerinde mobil cihazlar mutlaka şarj cihazları ile birlikte ödünç verilmektedir ve cihazlar iade alınırken şarj cihazı ile birlikte iade alınmaktadır. Şarj cihazının kaybolması veya unutulması durumunda cihazın iadesi de gerçekleştirilmemektedir. Böylece şarj cihazlarının takibi daha kolay yapılabilmektedir.
  • e-Kitap okuyucu veya tablet ödünç verirken cihazlarda kullanıcı oturumlarının ve bilgilerinin kaldırılması gerekmektedir. Bu dikkat edilmesi gereken en önemli noktalardan biridir. Genel olarak kullanıcılar cihazları iade ederken kendi kişisel bilgilerini kaldırmış ve oturumlarını kapatmış oluyor. Ancak nadirde olsa aksi durumlar yaşanabiliyor. Bu durumda cihazlar iade alınırken kullanıcıya mutlaka hatırlatma yapılması gerekmektedir ve ödünç – iade politikasında bu konuya mutlaka değinilmelidir.
  • Mobil cihazlar kullanıcılara ödünç verilmeden önce kütüphane personeli tarafından cihazların kullanımı ile ilgili pratik uygulamalar yapılmalıdır.
  • Yeni sistemsel güncellemeleri desteklemeyen cihazlar demirbaştan çıkartılmalıdır.

Anahtar Kelimeler/ Keywords: Mobil Cihazlar, Akademik Kütüphaneler, e-Kitap Okuyucu, İstanbul Bilgi Üniversitesi Kütüphane ve e-Kaynaklar; Mobile Devices, Academic Libraries, e-Book Readers, İstanbul Bilgi Libraries and e-Resources

*Ebru Gönül TÜRK, Referans Kütüphaneci| İstanbul Bilgi Üniversitesi Kütüphane ve e-Kaynaklar e-mail: ebru.turk@bilgi.edu.tr T: (0212) 311 7388

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s